farmer loan waiver: शेतकरी कर्जमाफी धक्कादायक! या शेतकऱ्यांना लाभ नाहीच महाराष्ट्रातील शेतकरी वर्ग सतत आर्थिक दबावाखाली असतो. नैसर्गिक आपत्ती, अवकाळी पाऊस, दुष्काळ आणि उत्पादन खर्च वाढल्याने शेतकऱ्यांचे कर्ज वाढत जाते. अशा परिस्थितीत farmer loan waiver ही योजना शेतकऱ्यांसाठी मोठी आशा ठरते.
मात्र, सध्याच्या परिस्थितीत महाराष्ट्रातील शेतकरी कर्जमाफी योजनेबाबत अनेक धक्कादायक गोष्टी समोर येत आहेत. अनेक शेतकऱ्यांना या योजनेचा लाभ मिळत नाही किंवा प्रक्रिया जटिल झाल्याने ते वंचित राहतात. या लेखात आम्ही शेतकरी कर्जमाफी योजनेची सध्याची स्थिती, महत्वाच्या बाबी, पात्रता निकष आणि काही शेतकऱ्यांना लाभ न मिळण्याची कारणे सविस्तर समजावून सांगतो.
महाराष्ट्रातील शेतकरी कर्जमाफी योजनेची पार्श्वभूमी
महाराष्ट्र सरकारने निवडणुकीच्या वेळी शेतकऱ्यांना कर्जमाफी देण्याचे आश्वासन दिले होते. २०१७ आणि २०१९ मध्ये अंमलबजावणी झालेल्या योजनांमध्ये लाखो शेतकऱ्यांना फायदा झाला. सध्याच्या सरकारनेही farmer loan waiver साठी प्रतिबद्धता दाखवली आहे.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ऑक्टोबर २०२५ मध्ये शेतकरी नेत्यांच्या आंदोलनानंतर जून २०२६ पर्यंत अंतिम निर्णय घेण्याचे आश्वासन दिले. यासाठी प्रवीण परदेशी यांच्या नेतृत्वाखाली समिती नेमण्यात आली आहे. ही समिती एप्रिल २०२६ पर्यंत अहवाल सादर करेल आणि त्यानुसार जून २०२६ पूर्वी योजना लागू होऊ शकते.
राज्यात सुमारे २५ लाख शेतकऱ्यांकडे ३५ हजार कोटी रुपयांहून अधिक थकबाकी आहे. सरकारने जिल्हा मध्यवर्ती बँकांकडून ३० जून २०२५ पर्यंतच्या थकबाकीची माहिती मागवली आहे. याचा अर्थ, त्यानंतरची थकबाकी योजना लागू होण्याची शक्यता कमी आहे.
धक्कादायक वास्तव: या शेतकऱ्यांना लाभ नाहीच
शेतकरी कर्जमाफी योजनेच्या नव्या निकषांमुळे अनेक शेतकरी वंचित राहण्याची शक्यता आहे. ही योजना मुख्यतः थकबाकीदार शेतकऱ्यांसाठी आहे, ज्यांचे कर्ज नैसर्गिक आपत्तीमुळे थकले आहे. मात्र, खालील प्रकारच्या शेतकऱ्यांना लाभ मिळण्याची शक्यता कमी आहे:
जून २०२५ नंतर थकलेल्या कर्जांवर लाभ मिळणार नाही.
नियमित कर्ज परतफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांना पूर्ण माफी मिळत नाही; फक्त प्रोत्साहन अनुदान मिळू शकते.
२०१७ च्या योजनेत पात्र ठरलेले ६.५६ लाख शेतकरी अद्याप लाभापासून वंचित आहेत. यासाठी ५,९७५ कोटी रुपयांची गरज आहे.
काही बँका दस्तऐवज पुन्हा सादर करण्याची मागणी करतात, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना त्रास होतो.
मध्यमवर्गीय शेतकरी आणि नियमित कर्जदारांना पूर्ण लाभ मिळण्याबाबत अनिश्चितता आहे.
हे वास्तव धक्कादायक आहे कारण अनेक शेतकरी आशेने प्रतीक्षा करत आहेत, पण निकष कठोर असल्याने लाभ मर्यादित राहतो.
शेतकरी कर्जमाफी योजनेची महत्वाची वैशिष्ट्ये
कर्ज मर्यादा: सध्याच्या चर्चेनुसार ३ लाख रुपयांपर्यंतचे कर्ज माफ होऊ शकते.
थकबाकीदार शेतकऱ्यांना प्राधान्य: नैसर्गिक आपत्तीग्रस्त शेतकऱ्यांना विशेष लक्ष.
नियमित कर्जदारांसाठी प्रोत्साहन: २०२०-२५ या कालावधीत नियमित परतफेड केल्यास ५० हजार ते १ लाख रुपयांचे अनुदान.
एकरकमी परतफेड योजना: उर्वरित कर्जासाठी मुदतवाढ आणि अनुदान.
ऑनलाइन प्रक्रिया: पारदर्शकतेसाठी ऑनलाइन सिस्टीमचा वापर.
पात्रता निकष आणि आवश्यक कागदपत्रे
या योजनेसाठी पात्र होण्यासाठी खालील निकष पूर्ण करावे लागतात:
महाराष्ट्रातील शेतकरी असणे आवश्यक.
पीक कर्ज (Crop Loan) थकलेले असणे.
७/१२ उतारा, ८-अ प्रमाणपत्र आणि बँक खाते आवश्यक.
नैसर्गिक आपत्तीचा पुरावा (पंचनामा रिपोर्ट).
आवश्यक दस्तऐवज:
आधार कार्ड
बँक पासबुक
७/१२ उतारा आणि ८-अ
कर्ज खात्याचा स्टेटमेंट
शेतजमिनीचे दस्तऐवज
आपत्तीग्रस्त असल्याचा पुरावा (जर लागू असेल)
शेतकऱ्यांनी आपल्या जिल्हा मध्यवर्ती बँक किंवा सेवा सहकारी सोसायटीत संपर्क साधावा.
शेतकरी कर्जमाफी योजनेचे फायदे आणि आव्हाने
फायदे:
आर्थिक दबाव कमी होतो.
नवीन पीक घेण्यासाठी प्रोत्साहन मिळते.
शेतकरी आत्महत्या रोखण्यास मदत होते.
आव्हाने:
प्रक्रिया जटिल आणि वेळखाऊ.
काही शेतकऱ्यांना लाभ न मिळणे.
निधीची कमतरता (मागील योजनांमध्येही अडचणी आल्या).
कोंबडी पालन व्यवसाय करायचाय? सरकार देतंय २५ लाखांपर्यंत अनुदान; पहा अर्ज प्रक्रिया!
शेतकऱ्यांसाठी सल्ला
शेतकरी बांधवांनी अफवांवर विश्वास ठेवू नये. अधिकृत माहितीसाठी महाराष्ट्र सरकारच्या सहकार विभागाच्या वेबसाइटला भेट द्या. https://mjpsky.maharashtra.gov.in/ ही साइट नियमित तपासा. बँकेत दस्तऐवज अपडेट ठेवा.
निष्कर्ष
शेतकरी कर्जमाफी ही योजना शेतकऱ्यांसाठी जीवनरक्षक ठरू शकते, पण सध्याच्या निकषांमुळे अनेकांना लाभ मिळत नाही हे धक्कादायक आहे. सरकारने जून २०२६ पर्यंत निर्णय घेण्याचे आश्वासन दिले आहे. तरीही, थकबाकीदार आणि नियमित शेतकऱ्यांना समान न्याय मिळावा यासाठी प्रयत्न आवश्यक आहेत. शेतकऱ्यांनी एकजुटीने आपल्या हक्कांसाठी आवाज उठवावा. सरकारकडून लवकरात लवकर स्पष्ट घोषणा अपेक्षित आहे. अधिक माहितीसाठी अधिकृत स्रोत तपासा