३० लाख शेतकऱ्यांना झटका, ₹२००० झाले बंद; पीएम किसान योजनेतून वगळले, कारण काय? प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना (PM Kisan Samman Nidhi Yojana) ही भारत सरकारची एक महत्त्वाची योजना आहे, जी लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांच्या आर्थिक मदतीसाठी सुरू करण्यात आली. या योजनेअंतर्गत पात्र शेतकरी कुटुंबांना दरवर्षी ६,००० रुपये मिळतात, जे तीन हप्त्यांमध्ये विभागले जातात – प्रत्येक हप्ता २,००० रुपये. ही रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात DBT (Direct Benefit Transfer) द्वारे जमा होते.
परंतु सध्या एक मोठी चिंतेची बाब समोर आली आहे. फेब्रुवारी २०२६ पर्यंतच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, देशभरातील ३० लाखांहून अधिक शेतकरी (सुमारे ३०,१८,३६१) या योजनेच्या पुढील हप्त्यापासून वंचित राहू शकतात. यामुळे त्यांना २,००० रुपयांचा हप्ता मिळणार नाही. हे शेतकरी पीएम किसान योजनेतून तात्पुरते किंवा कायमस्वरूपी वगळले गेले आहेत. मुख्य कारण म्हणजे आधार कार्ड आणि बँक खाते जोडणी (Aadhaar Seeding) अपूर्ण राहणे, तसेच e-KYC पूर्ण न करणे.
या लेखात आम्ही पीएम किसान योजनेची सविस्तर माहिती देत आहोत. योजनेचे फायदे, पात्रता, वगळण्याची कारणे, आवश्यक कागदपत्रे, स्टेटस कसा तपासावा आणि इतर महत्त्वाच्या बाबींची चर्चा करू. हे सर्व माहिती अधिकृत सरकारी स्रोत आणि ताज्या अपडेट्सवर आधारित आहे.
पीएम किसान योजनेतून ३० लाख शेतकरी का वगळले गेले?
केंद्र सरकारच्या कृषी मंत्रालयाने फेब्रुवारी २०२६ मध्ये दिलेल्या माहितीनुसार, ६ फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत ३०,१८,३६१ शेतकऱ्यांचे बँक खाते आधारशी जोडलेले नाही. यामुळे २२व्या हप्त्याचा (फेब्रुवारी-मार्च २०२६) २,००० रुपये त्यांच्या खात्यात जमा होणार नाहीत. उत्तर प्रदेशात १० लाखांहून अधिक, बिहार, गुजरात, राजस्थान, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि पश्चिम बंगालमध्येही मोठ्या संख्येने शेतकरी प्रभावित झाले आहेत.
मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
आधार आणि बँक खाते जोडणी अपूर्ण – DBT प्रक्रियेसाठी ही जोडणी अनिवार्य आहे.
e-KYC अपूर्ण – १५व्या हप्त्यापासून e-KYC बंधनकारक आहे. OTP, बायोमेट्रिक किंवा फेस स्कॅनद्वारे पूर्ण करणे आवश्यक.
बँक खाते तपशील चुकीचे – IFSC कोड, खाते क्रमांक किंवा नावातील स्पेलिंग एरर.
इतर तांत्रिक समस्या – जमीन नोंदीत त्रुटी, डुप्लिकेट नोंदणी किंवा exclusion criteria लागू होणे.
हे वगळणे कायमस्वरूपी नाही. शेतकरी आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण केल्यास पुन्हा लाभ मिळू शकतो.
पीएम किसान योजनेची मुख्य वैशिष्ट्ये
पीएम किसान योजना १ डिसेंबर २०१८ पासून लागू झाली. ती लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ करण्यासाठी सुरू करण्यात आली.
वार्षिक लाभ – ६,००० रुपये (३ हप्ते × २,००० रुपये).
लाभार्थी संख्या – २०२६ पर्यंत सुमारे ९-११ कोटी शेतकरी लाभ घेत आहेत.
हप्ते वितरण – एप्रिल-जुलै, ऑगस्ट-नोव्हेंबर, डिसेंबर-मार्च.
२१वा हप्ता – १९ नोव्हेंबर २०२५ रोजी जारी, कोयंबतूर येथून.
२२वा हप्ता – फेब्रुवारी-मार्च २०२६ दरम्यान अपेक्षित.
योजना पूर्णपणे केंद्र सरकारद्वारे चालवली जाते आणि राज्य सरकारे लाभार्थी यादी तयार करतात.
पीएम किसान योजनेसाठी पात्रता निकष
योजना सर्व लहान आणि सीमांत शेतकरी कुटुंबांसाठी आहे, ज्यांच्याकडे २ हेक्टरपर्यंत शेतीयोग्य जमीन आहे.
भारताचा नागरिक असणे आवश्यक.
कुटुंबाच्या नावावर शेतीयोग्य जमीन असणे.
एका कुटुंबात फक्त एक लाभार्थी (पती-पत्नी किंवा प्रौढ सदस्य).
पीएम किसान योजनेतून वगळले जाणारे (Exclusion Criteria)
काही श्रेणीतील शेतकरी कुटुंबे योजनेसाठी पात्र नाहीत:
संस्थात्मक जमीन मालक (ट्रस्ट, कंपनी, सोसायटी).
घटनात्मक पदे भूषवलेले किंवा भूषवणारे (मंत्री, खासदार, आमदार, महापौर).
केंद्र/राज्य सरकारचे कर्मचारी किंवा पेन्शनर (₹१०,००० पेक्षा जास्त पेन्शन).
आयकर दाते (Income Tax Payers).
व्यावसायिक (डॉक्टर, इंजिनिअर, वकील).
१ फेब्रुवारी २०१९ नंतर जमीन मिळवलेले.
डुप्लिकेट लाभ (एकाच कुटुंबातील अनेक सदस्य).
अशा संशयास्पद प्रकरणांमध्ये लाभ तात्पुरते रोखले जातात आणि फिजिकल व्हेरिफिकेशन केले जाते.
पीएम किसान योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे
योजनेत नोंदणी किंवा सुधारणा करण्यासाठी खालील कागदपत्रे लागतात:
आधार कार्ड (अनिवार्य).
बँक खाते पासबुक किंवा कॅन्सल चेक (आधार लिंक असणे आवश्यक).
जमीन नोंदणी प्रमाणपत्र किंवा ७/१२ उतारा.
पासपोर्ट साइज फोटो.
मोबाइल नंबर (OTP साठी).
e-KYC साठी आधार बायोमेट्रिक किंवा OTP.
स्व-घोषणापत्र (पात्रता नसल्यास).
पीएम किसान स्टेटस कसा तपासावा?
शेतकरी स्वतः स्टेटस तपासू शकतात:
अधिकृत वेबसाइट pmkisan.gov.in वर जा.
Farmers Corner > Beneficiary Status क्लिक करा.
आधार क्रमांक, मोबाइल नंबर किंवा PM Kisan ID टाका.
CAPTCHA भरा आणि Submit करा.
स्टेटस दिसेल – Beneficiary, Pending किंवा Rejected.
अॅप डाउनलोड करूनही तपासता येते. Kisan eMitra चॅटबॉटद्वारेही चौकशी करा.
पीएम किसान योजनेत अडचण आल्यास काय करावे?
e-KYC पूर्ण करा (CSC केंद्र किंवा ऑनलाइन).
आधार-बँक जोडणी करा.
जमीन नोंदी सुधारा.
ग्राम पंचायत किंवा कृषी विभागाशी संपर्क साधा.
PM Kisan हेल्पलाइन – १५५२६१ किंवा ०११-२४३००६०६.
पीएम किसान योजनेचे फायदे
शेती खर्चासाठी थेट मदत.
बियाणे, खते, डिझेल यासाठी उपयुक्त.
कुटुंबाच्या गरजा भागवण्यास मदत.
DBT मुळे पारदर्शकता.
निष्कर्ष
पीएम किसान सन्मान निधी योजना शेतकऱ्यांसाठी एक वरदान आहे, परंतु तांत्रिक अडचणींमुळे लाखो शेतकरी लाभापासून वंचित राहत आहेत. ३० लाख शेतकऱ्यांना झालेला हा झटका मुख्यतः आधार लिंकिंग आणि e-KYC अपूर्ण राहिल्यामुळे आहे. शेतकऱ्यांनी त्वरित आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करावी, जेणेकरून पुढील हप्ते नियमित मिळतील. सरकारकडून सतत अपडेट्स येत आहेत, त्यामुळे अधिकृत वेबसाइट नियमित तपासा. ही योजना शेतकऱ्यांच्या हितासाठी आहे, त्यामुळे छोट्या चुका दुरुस्त करून लाभ घ्या.
FAQ – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
पीएम किसान योजनेतून ३० लाख शेतकरी का वगळले गेले?
मुख्य कारण आधार आणि बँक खाते जोडणी अपूर्ण राहणे. फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत ३०,१८,३६१ शेतकऱ्यांची ही प्रक्रिया पूर्ण झालेली नाही.
पीएम किसान योजनेत दरवर्षी किती रक्कम मिळते?
दरवर्षी ६,००० रुपये, तीन हप्त्यांमध्ये (प्रत्येकी २,००० रुपये).
पीएम किसान योजनेसाठी e-KYC कसे पूर्ण करावे?
pmkisan.gov.in वर जा किंवा CSC केंद्रावर जा. आधार OTP किंवा बायोमेट्रिकद्वारे पूर्ण होते.
कोणते शेतकरी पीएम किसान योजनेसाठी पात्र नाहीत?
आयकर दाते, सरकारी कर्मचारी, संस्थात्मक जमीन मालक, व्यावसायिक आणि २ हेक्टरपेक्षा जास्त जमीन असलेले.
पीएम किसान स्टेटस कसा तपासावा?
pmkisan.gov.in > Beneficiary Status > आधार/मोबाइल नंबर टाका.
२२वा हप्ता कधी येईल?
फेब्रुवारी-मार्च २०२६ दरम्यान अपेक्षित, परंतु अधिकृत तारीख जाहीर झालेली नाही.
पीएम किसान योजनेत अर्ज कसा करावा?
pmkisan.gov.in वर Farmers Corner > New Farmer Registration क्लिक करा. आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
अधिक माहितीसाठी अधिकृत वेबसाइट pmkisan.gov.in भेट द्या.