राष्ट्रीय महामार्गावर QR कोड माहितीफलक: प्रवाशांसाठी नवी सुविधा

राष्ट्रीय महामार्गावर QR कोड माहितीफलक: प्रवाशांसाठी नवी सुविधा rashtriy mahamargavar qr codeराष्ट्रीय महामार्गांवर प्रवास करताना अनेकदा आपल्याला आपत्कालीन मदत, जवळील सुविधा किंवा महामार्गाच्या प्रकल्पाबाबत माहिती मिळवण्यासाठी वेळ वाया जातो. पण आता ही समस्या दूर होणार

आहे! राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI) ने एक क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे – राष्ट्रीय महामार्गांवर QR कोड असलेले माहितीफलक बसवण्याची योजना. हे QR कोड स्कॅन करून तुम्ही फक्त काही सेकंदात महामार्गाची संपूर्ण माहिती, आपत्कालीन संपर्क आणि जवळील सर्व सुविधा तुमच्या मोबाइलवर पाहू शकता. ही योजना प्रवाशांसाठी नवी सुविधा म्हणून ओळखली जात आहे, जी प्रवासाला अधिक सुरक्षित, सोयीस्कर आणि पारदर्शक बनवेल.

या लेखात आपण जनेच्या विविध पैलूंचा सखोल अभ्यास करू. आपण १० महत्त्वाच्या मुद्द्यांद्वारे ही योजना समजून घेऊ – ज्यात तिची सुरुवात, फायदे, कार्यप्रणाली आणि अधिक काही. हे मुद्दे अशा क्रमाने लिहिले आहेत की, वाचकांना प्रवासाच्या सुरुवातीपासून ते शेवटपर्यंत मजा येईल. चला तर मग सुरुवात करूया!

१. राष्ट्रीय महामार्ग QR कोड माहितीफलक योजनेची सुरुवात: पार्श्वभूमी आणि उद्देश

राष्ट्रीय महामार्गांवर QR कोड माहितीफलक ही योजना ३ ऑक्टोबर २०२५ रोजी रस्ते व महामार्ग मंत्रालयाने घोषित केली. NHAI ने ही योजना राबवण्याचे वचन दिले आहे, ज्यामुळे देशभरातील १,४०० हून अधिक राष्ट्रीय महामार्गांवर (एकूण १,४६,००० किमी) हे फलक बसवले जातील. या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे ‘प्रवासाची सोय’ (Ease of Commuting) वाढवणे आणि पारदर्शकता आणणे.

मागील वर्षांत महामार्गांवर अपघात, सुविधांच्या अभावामुळे प्रवाशांना त्रास होत असे. आता QR कोडद्वारे डिजिटल माहिती उपलब्ध होईल, ज्यामुळे अपघात २०% ने कमी होण्याची शक्यता आहे (NHAI च्या अभ्यासानुसार). ही योजना डिजिटल इंडियाच्या ध्येयाशी जोडलेली आहे, ज्यात प्रवाशांना स्मार्टफोनद्वारे तात्काळ माहिती मिळेल. माहितीसाठी अधिक वाचा: द हिंदू.

२. QR कोड फलकांची कार्यप्रणाली: कसे काम करतात हे समजून घ्या

हे QR कोड फलक उभे (व्हर्टिकल) असतील आणि त्यावर एक मोठा QR कोड असेल. तुम्ही तुमच्या स्मार्टफोनच्या कॅमेरा किंवा QR स्कॅनर अॅपने ते स्कॅन करा, आणि लगेच एक वेबपेज उघडेल. यात महामार्गाचा क्रमांक, चेनेज (अवस्था), प्रकल्पाची लांबी, बांधकाम/देखभाल कालावधी अशी माहिती असेल.

उदाहरणार्थ, NH-४८ वर (मुंबई-दिल्ली) प्रवास करताना स्कॅन केल्यास तुम्हाला जवळील हॉस्पिटलची माहिती किंवा टोल प्लाझाची दिशा मिळेल. हे फलक १० वर्षे किमान कार्यरत राहतील, आणि ते NHAI च्या अधिकृत सर्व्हरशी जोडलेले असतील. ही तंत्रज्ञान QR कोड ही सामान्य व्यक्तींसाठी सोपी आहे – फक्त स्कॅन आणि तयार! स्रोत: PIB भारत.

३. फलकांवर उपलब्ध होणारी माहिती: प्रकल्प-संबंधित तपशील

QR कोड स्कॅन केल्यास पहिल्यांदा प्रकल्प-संबंधित माहिती दिसेल. यात समाविष्ट आहे:

• राष्ट्रीय महामार्गाचा क्रमांक (उदा. NH-१६).
• हायवेची चेनेज (किलोमीटर ओळख).
• प्रकल्पाची एकूण लांबी आणि बांधकाम/देखभाल कालावधी.
• NHAI क्षेत्रीय कार्यालयाचा पत्ता आणि संपर्क.

ही माहिती प्रवाशांना महामार्गाच्या स्थितीबाबत जागरूक करेल. उदाहरणार्थ, जर बांधकाम सुरू असेल, तर पर्यायी मार्गाची सूचना मिळेल. ही सुविधा विशेषतः लॉंग-हॉल कार किंवा ट्रक ड्रायव्हर्ससाठी उपयुक्त ठरेल.

४. आपत्कालीन संपर्क आणि हेल्पलाइन: सुरक्षिततेची हमी

सुरक्षित प्रवास हा या योजनेचा केंद्रबिंदू आहे. QR कोडद्वारे तुम्हाला मिळेल:

• हायवे पॅट्रोलचा संपर्क (२४x७ सेवा).
• टोल मॅनेजर, प्रोजेक्ट मॅनेजर आणि रेसिडेंट इंजिनिअरचे नंबर.
• राष्ट्रीय हायवे हेल्पलाइन १०३३ (आपत्कालीन मदतसाठी).

२०२४ मध्ये महामार्गांवर १ लाखापेक्षा जास्त अपघात झाले, ज्यात ४०,००० हून अधिक मृत्यू झाले. ही सुविधा अपघातानंतर तात्काळ मदत मिळवण्यास मदत करेल. NHAI नुसार, ही हेल्पलाइन EV चार्जिंग स्टेशनसाठीही जोडली जाईल.

५. जवळील सुविधांची माहिती: टॉयलेटपासून पंचर दुकानापर्यंत

प्रवाशांसाठी सर्वात मोठी सोय म्हणजे जवळील सुविधांची माहिती. QR स्कॅन केल्यास मॅपसह दिसेल:

• हॉस्पिटल आणि पोलिस स्टेशन (५ किमी अंतर्गत).
• पेट्रोल पंप, रेस्टॉरंट आणि टॉयलेट.
• ट्रक लेई-बाय, पंचर रिपेअर शॉप आणि वाहन सर्व्हिस सेंटर.
• ई-चार्जिंग स्टेशन (इलेक्ट्रिक वाहनांसाठी).

उदाहरणार्थ, NH-४४ वर (दिल्ली-चेन्नई) प्रवासात तुम्हाला १० किमीतील सर्व रेस्ट एरियाची यादी मिळेल. ही माहिती GPS-आधारित असल्याने रिअल-टाइम अपडेट्स मिळतील.

६. फलक बसवण्याची ठिकाणे: दृश्यमानता सुनिश्चित

NHAI ने फलकांची जागा अशी ठरवली आहे की, प्रवाशांना सहज दिसतील:

• टोल प्लाझा आणि वेजसाइड अॅमेनिटीज.
• रेस्ट एरिया आणि ट्रक लेई-बाय.
• महामार्गाच्या सुरुवाती/शेवटी आणि साइनेजजवळ.
• प्रत्येक २० किमी अंतरावर किंवा रिअश्युरन्स साइनजवळ.

हे ठिकाणे निवडले गेली आहेत जेणेकरून ड्रायव्हरांना थांबून स्कॅन करणे सोपे जाईल. एकूण ५०,००० हून अधिक फलक बसवले जातील, ज्याची किंमत ५०० कोटी रुपये आहे (अंदाजे).

७. प्रवाशांसाठी फायदे: का ही योजना खास आहे?

ही योजना सर्वसामान्य भारतीयांसाठी खास आहे. पुरुष आणि महिलांसाठी समान फायदे:

• महिलांसाठी सुरक्षितता: एकट्या प्रवासात हेल्पलाइन तात्काळ.
• कुटुंबांसाठी: मुलांसह प्रवासात सुविधा शोधणे सोपे.
• व्यावसायिकांसाठी: ट्रक ड्रायव्हर्सना वेळ वाचेल.

अभ्यासानुसार, ७०% प्रवासी स्मार्टफोन वापरतात, म्हणून ही योजना ८०% लोकांपर्यंत पोहोचेल. तसेच, पर्यावरण फायदाही: ई-चार्जिंग माहितीमुळे EV वापर वाढेल.

८. योजना राबवण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे आणि प्रक्रिया

ही योजना NHAI च्या अंतर्गत येते, ज्यात प्रत्यक्ष लाभार्थी नाही. पण कन्स्ट्रक्शन किंवा मेंटेनन्स कंपन्यांसाठी टेंडर प्रक्रिया आहे. आवश्यक कागदपत्रे:

• कंपनी रजिस्ट्रेशन प्रमाणपत्र (ROC).
• GST रिटर्न आणि PAN कार्ड.
• NHAI च्या IRC कोड-६७-२०२२ प्रमाणे डिझाइन स्पेसिफिकेशन.
• QR कोड १० वर्षे वैध ठेवण्याचे प्रमाणपत्र.

प्रक्रिया: NHAI वेबसाइटवर टेंडर अप्लाय करा, IE/AE (इंडिपेंडंट इंजिनिअर) च्या मंजुरीने बसवा. वैयक्तिक प्रवाशांसाठी कोणतेही कागदपत्र नाही – फक्त स्मार्टफोन!

अधिक: NHAI पॉलिसी सर्क्युलर.

९. इतर संबंधित सरकारी योजना: एकत्रित फायदे

ही योजना इतर योजनांशी जोडली आहे:

• भारतमाला परियोजना: ३५,००० किमी नवीन महामार्ग.
• FASTag: डिजिटल टोल पेमेंटसोबत QR एकत्र.
• PMGSY: ग्रामीण रस्त्यांवरही QR (स्रोत: इंडियन एक्सप्रेस).

या एकीकरणामुळे प्रवास ३०% जलद होईल.

पंतप्रधान आवास योजनेतील घरांबाबत मोठा निर्णय: रेडी रेकनरप्रमाणे दर आकारणीचा निर्णय रद्द

मुत्थूट होम लोन इंटरेस्ट रेट: 2025 में घर खरीदने का सबसे अच्छा विकल्प

१०. भविष्यातील विस्तार: NHAI च्या योजनांचा आराखडा

NHAI २०२६ पर्यंत सर्व महामार्ग कव्हर करेल. भविष्यात AI-आधारित अपडेट्स जोडले जातील, जसे रिअल-टाइम ट्रॅफिक. हे डिजिटल इंडियाला बळकटी देईल.

निष्कर्ष

राष्ट्रीय महामार्गावर QR कोड माहितीफलक ही योजना प्रवाशांसाठी एक वरदान आहे. ती केवळ माहिती देते तीच नव्हे, तर सुरक्षितता आणि सोय वाढवते. NHAI च्या या पुढाकारामुळे भारताचे महामार्ग जगातील सर्वोत्तम होण्यास मदत होईल. तुम्हीही आता प्रवास करताना हे फलक शोधा आणि स्कॅन करा – सुरक्षित प्रवासाचा अनुभव घ्या!

७ सामान्य प्रश्न (FAQ)

१. ही योजना कधी सुरू होईल? NHAI ने २०२५ च्या अखेरीस पहिले फलक बसवण्यास सुरुवात केली आहे. पूर्ण कव्हरेज २०२६ पर्यंत.

२. QR कोड स्कॅन करण्यासाठी कोणते अॅप लागेल? स्मार्टफोनचा डिफॉल्ट कॅमेरा पुरेसा आहे. अन्यथा, Google Lens किंवा कोणतेही QR स्कॅनर अॅप वापरा.

३. यात वैयक्तिक माहिती शेअर होते का? नाही, ही माहिती एकतर्फी आहे. स्कॅन केल्यास फक्त डेटा दाखवला जातो, ट्रॅकिंग नाही.

४. ग्रामीण महामार्गांवर हे फलक येतील का? होय, PMGSY अंतर्गत ग्रामीण रस्त्यांवरही विस्तार होईल.

५. जर QR कोड काम करत नसेल तर काय? NHAI हेल्पलाइन १०३३ वर कॉल करा. फलक १० वर्षे वैध असतील.

६. EV ड्रायव्हर्ससाठी काय फायदा? ई-चार्जिंग स्टेशनची नेहमी अपडेटेड माहिती मिळेल.

७. ही योजना कोणत्या राज्यांत आधी येईल? प्राधान्य महाराष्ट्र, गुजरात आणि उत्तर प्रदेशसारख्या व्यस्त महामार्गांवर.