रोजगार हमी योजनेत जॉब कार्ड ई-केवायसी: विहीर, घरकुलांसाठी पैसे मिळवण्याचा सोपा मार्ग

रोजगार हमी योजनेत जॉब कार्ड ई-केवायसी: विहीर, घरकुलांसाठी पैसे मिळवण्याचा सोपा मार्ग rojgar hami Yojana job card e KYC ग्रामीण भागातील लाखो कुटुंबांसाठी रोजगार आणि आर्थिक सुरक्षेचा आधार असलेली महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना (एमजीएनआरईजीए) ही केंद्र सरकारची एक महत्वाकांक्षी योजना आहे. २००५ मध्ये सुरू झालेल्या या योजनेने ग्रामीण भारताला नवे जीवन दिले आहे.

या योजनेअंतर्गत प्रत्येक ग्रामीण कुटुंबाला वर्षात किमान १०० दिवस अकुशल कामाची हमी दिली जाते. महाराष्ट्रात ही योजना ‘रोजगार हमी योजना’ म्हणून ओळखली जाते आणि राज्य सरकारने ती १०० पेक्षा जास्त दिवसांच्या रोजगाराची हमी देऊन विस्तारली आहे. मात्र, या योजनेच्या लाभांपर्यंत पोहोचण्यासाठी जॉब कार्ड हे मुख्य साधन आहे. आणि आता,

डिजिटल युगात ई-केवायसी (इलेक्ट्रॉनिक नो युअर कस्टमर) ही प्रक्रिया अनिवार्य झाली आहे. विहीर खणणे, घरकुल बांधणे किंवा इतर वैयक्तिक कामांसाठी पैसे मिळवायचे असतील, तर जॉब कार्डची ई-केवायसी करणे आवश्यक आहे. अन्यथा, रोजगार हमीचे पैसे मिळणार नाहीत. चला, या विषयावर सविस्तर जाणून घेऊया.

रोजगार हमी योजना ही केवळ मजुरी देणारी नाही,

तर ग्रामीण विकासाची रचना आहे. ग्रामपंचायतीद्वारे चालवली जाणारी ही योजना सिंचन विहिरी, शेततळे, रस्ते बांधकाम, घरकुल सुधारणा यांसारख्या कामांना प्राधान्य देते. महाराष्ट्रात, दुष्काळग्रस्त भागात ही योजना विशेष महत्वाची आहे. उदाहरणार्थ, छोटे शेतकरी किंवा सीमांत शेतकऱ्यांसाठी विहीर खणण्याचे वैयक्तिक काम

(इंडिव्हिज्युअल बेनिफिट स्कीम) उपलब्ध आहे. यासाठी कुटुंबातील एका व्यक्तीने कामात सहभागी होणे आवश्यक असते. तसेच, घरकुल योजनेअंतर्गत (प्रधानमंत्री आवास योजना किंवा इतर) बांधकामासाठीही निधी मिळतो. मात्र, हे सर्व लाभ जॉब कार्डधारकांना मिळतात. जॉब कार्ड हे एक छोटेसे दस्तऐवज आहे, ज्यात कुटुंबातील प्रौढ सदस्यांची नावे, फोटो आणि नोंदणी क्रमांक असतो. हे कार्ड बँक खात्याच्या केवायसीसाठीही वापरता येते.

आता, ई-केवायसीचे महत्व काय? डिजिटल इंडियाच्या धर्तीवर सरकारने एमजीएनआरईजीएला पूर्णपणे डिजिटल केले आहे. नॅशनल मोबाइल मॉनिटरिंग सिस्टम (एनएमएमएस)द्वारे मजुरांची उपस्थिती नोंदवली जाते, मजुरी थेट बँक खात्यात जमा होते आणि कामाची पारदर्शकता सुनिश्चित होते.

ई-केवायसी ही आधार-आधारित बायोमेट्रिक प्रक्रिया आहे, ज्यात मजुराचा आधार क्रमांक, बोटांचे ठसे किंवा आयरिस स्कॅन वापरून ओळख पटवली जाते. २०२५ पर्यंत, देशभरात लाखो नकली किंवा जुनाट जॉब कार्ड शोधून काढले गेले आहेत. ओडिशा, कर्नाटक आणि इतर राज्यांत ई-केवायसी अनिवार्य केली असून,

महाराष्ट्रातही ही प्रक्रिया वेग घेत आहे. माहितीनुसार, महाराष्ट्रात २ कोटीहून अधिक जॉब कार्डधारक आहेत, पण फक्त ई-केवायसी केलेल्या कार्डधारकांना लाभ मिळतात. न केल्यास कार्ड निष्क्रिय होऊन पैसे अडकतात. विहीर किंवा घरकुलासाठी निधी मागणी केली तरी, ई-केवायसी नसल्यास ग्रामसभेची मंजुरी मिळत नाही आणि निधी वितरण थांबते.

ई-केवायसीचे फायदे अनेक आहेत. प्रथम, भ्रष्टाचार रोखला जातो. नकली नावे किंवा भूत मजुर (घोस्ट वर्कर्स) शोधून काढले जातात. दुसरे, मजुरी वेळेवर मिळते. एनएमएमएसद्वारे उपस्थिती रिअल-टाइम नोंदवली जाते, ज्यामुळे विलंब टाळला जातो. तिसरे, वैयक्तिक कामांसाठी प्राधान्य मिळते. उदाहरणार्थ, महाराष्ट्रात सिंचन विहिरीसाठी जॉब कार्डधारकांना प्राधान्य दिले जाते.

ग्रामसभेच्या शिफारशीवरून अर्ज करून, ई-केवायसी पूर्ण केल्यास निधी मंजूर होतो. चौथे, महिलांसाठी ५०% कामांची हमी असते, आणि ई-केवायसीमुळे त्यांचे हक्क सुरक्षित राहतात. शेवटी, ही प्रक्रिया ग्रामीण सक्षमीकरण करते. डिजिटल साक्षरता वाढते आणि पंचायती राज संस्था मजबूत होतात.

ई-केवायसी कशी करावी?

ही प्रक्रिया सोपी आणि मोफत आहे. प्रथम, तुमचे आधार कार्ड आणि जॉब कार्ड घेऊन जवळच्या ग्रामपंचायतीत जा. तेथे ई-मित्र किंवा ग्राम रोजगार सेवकाकडून आधार लिंकिंग आणि बायोमेट्रिक स्कॅन होईल. किंवा, एमजीएनआरईजीएच्या अधिकृत वेबसाइट nrega.nic.in वर जाऊन जॉब कार्ड क्रमांक टाकून स्टेटस तपासा. आधार-सक्षम बँक खाते असणे आवश्यक आहे. महाराष्ट्रात, mahaegs.maharashtra.gov.in वर ऑनलाइन अर्ज करता येतो. प्रक्रिया १५-३० मिनिटांत पूर्ण होते. जर तुम्ही विहीर खणण्यासाठी अर्ज करत असाल, तर शेत जमिनीचे दस्तऐवज, जॉब कार्ड आणि ई-केवायसी आवश्यक आहेत. घरकुलासाठी पाटबंधारे किंवा पीएम आवास योजनेशी लिंकिंग करा. टोल-फ्री नंबर १८००-२३३-२००५ वर मदत घ्या.

अखेरीस, ई-केवायसी ही केवळ औपचारिकता नाही, तर तुमच्या हक्काची रक्षा आहे. ग्रामीण भागात दुष्काळ, बेरोजगारी आणि आर्थिक संकटे सामान्य आहेत, पण रोजगार हमी योजना त्यावर मात करते. लाखो कुटुंबांनी विहिरी खणून शेती सुधारली, घरकुले बांधली आणि आय वाढवले. मात्र, हा लाभ घेण्यासाठी जॉब कार्ड सक्रिय ठेवा. २०२५ मध्ये डिजिटल महाराष्ट्राच्या दिशेने हे पाऊल महत्वाचे आहे. जर तुम्ही अजून ई-केवायसी केली नसेल, तर आजच ग्रामपंचायतीकडे जा. तुमचे भविष्य तुमच्या हातात आहे – रोजगाराची हमी घ्या आणि विकासात सहभागी व्हा!

आजपासून अतिवृष्टी अनुदान वाटपास होणार सुरुवात